Lavaboda neden sağa dönerek boşalıyor? O gün 25 yaşının üzerindeki herkes Barış Manço’nun 7’den 77’ye adlı programını hatırlar. Barış Manço programın bir bölümünde Ekvator çizgisi üzerinde lavaboda boşalan su deneyi yapan bir gösterici ile beraberdi.

Gösterici, içi su dolu ve dibinde delik bulunan bir kapla, Ekvator’un birkaç adım kuzeyinde ve birkaç adım güneyinde suyun farklı yönlerde dönerek boşaldığını uygulamalı olarak anlatıyordu. Üstelik tam ekvator çizgisi üzerindeyken su hiçbir yöne dönmeden boşalıyordu. Buna yol açan etkinin de Coriolis etkisi olduğu söyleniyordu.

Coriolis etkisi, dünyanın dönmesi sonucunda oluşan ve birim kütleye etki eden saptırıcı güçtür. Bu kuvvetin veya etkinin büyüklüğü enlem derecesine ve hava kütlesinin hareket hızına bağlıdır. Bu kuvvetin etkisiyle hareket yönü kuzey yarım kürede sağ, güney yarım kürede ise sola doğru sapar. Değeri kutuplarda en yüksek seviyeye ulaşır. Ekvator çizgisinde ise bu değer sıfırdır. Ancak yeryüzünde sabit duran cisimler coriolis kuvvetinden etkilenmez, çünkü sürtünme sayesinde dünya ile birlikte hareket ederler. Fransız fizikçi Foucault, dünyanın dönmekte olduğunu 1851 yılında ilginç bir şekilde kanıtladı. Foucault, 67 metre uzunlukta ki tele bağladığı 25 kilogramlık ağırlıkla bir sarkaç yaptı. Bu sarkacı ise Paris’teki Panthéon’un kubbesine astı. Sarkaç her yöne serbestçe hareket edebiliyordu.

Belli bir doğrultuda hareket ettirilen sarkacın salınım doğrultusu sürekli olarak değişiyor, yaklaşık bir gün sonra başlangıç konumuna geliyordu. Sarkacın bu hareketi yapmasına neden olan da Coriolis etkisiydi. Sarkaç üzerinde belirgin bir kuvvet olmadığı için salınım yönünü korumaktaydı. Dönen onun çevresindeki her şey, yani dünyaydı. Kuzey yarımküredeki bir Foucault sarkacı saat yönünde güney yarımkürede ki sarkaç saat yönünün tersi yönünde dönüyor. Coriolis etkisinin sıfır olduğu Ekvator’da bulunan bir Foucault sarkacı ise doğrultusunu değiştirmeden salınabiliyordu. Bazı bilim adamları lavaboda ki suyun sağ kıvrılarak dönmesine, suyun musluktan çıkış şekil ve hızının lavaboya düştüğü noktanın, lavabonun ve suyun gittiği yerin yapısının etkin olduğunu söyleseler de çoğu bilim adamı bu olayda Coriolis etkisinin deneylerle çözümlenebileceğini belirtiyor.

Dipnot Acaba güney yarım kürede de su lavaboda neden sola dönerek boşalıyor diye program yapıyorlar mıdır?

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz